Moet je een gietijzeren koekenpan zelf inbranden?

Zelf inbranden hoort alleen bij de onbehandelde pannen; bij de andere soorten hier is dat al gedaan of niet nodig. Aan de naam zie je de soort niet altijd, want bij de onbehandelde én de al ingebrande pannen staat "zonder anti-aanbaklaag" in de titel.

Een onbehandelde pan, zoals de Blackwell Skillet, brand je zelf in voordat je er de eerste keer in bakt. Daarbij bouw je met olie een laag op waar je eten minder aan vastbakt, en dat geeft veel rook. Daarna droog je hem na elke afwas op het vuur, want wat nat blijft, gaat roesten.

De Beka Stark is voorbehandeld: al ingebrand, dus meteen te gebruiken. Hetzelfde drogen op het vuur hoort er wel bij, want onder die ingebrande laag zit kaal gietijzer.

Bij de geëmailleerde Keij Kamado Skillet en de Beka Mandala met keramische anti-aanbaklaag hoef je vooraf niets te doen. De emaillelaag van de Keij zit er al op, en in de Mandala bak je meteen op de laag. De Keij was je met de hand af, zoals de productpagina aanraadt. Voor de Mandala neem je houten of kunststof gerei, want een beschadigde laag betekent een nieuwe pan.

Een onbehandelde pan wordt een miskoop als je niet weet dat hij na elke afwas op het vuur moet drogen. Binnen een week zit er dan roest in, en dat betekent schuren en opnieuw inbranden. Wil je vooral gemak, of heb je nog nooit een pan ingebrand, dan ligt emaille of een keramische laag meer voor de hand. Een tussenweg is de Beka Koekenpan Stark ø 24 cm: kaal gietijzer dat je niet zelf hoeft in te branden, maar het drogen na de afwas hoort er wel bij.

Wie al een paar pannen met een versleten laag heeft weggedaan, houdt bij kaal gietijzer alleen de ingebrande laag over. Die herstel je zelf als hij beschadigd raakt. De stappen om die laag op te bouwen, zodat je eten er minder aan vastbakt, vind je in het stuk over hoe je een gietijzeren pan inbrandt.

Waar kan gietijzer niet tegen?

In een kale gietijzeren pan kun je beter geen zure gerechten zoals tomatensaus maken: zuur breekt de ingebrande laag af, waarna je opnieuw moet inbranden. Met de geëmailleerde Keij Kamado Koekenpan Skillet Blauw ø 25,5 cm lukt dat wel, want emaille kan tegen zuur.

Ook tegen deze drie dingen kan gietijzer slecht:

De vaatwasser: kaal gietijzer komt er zonder zijn ingebrande laag uit en begint dan te roesten. Ook de Mandala was je met de hand, want zijn keramische laag slijt er sneller door en zijn houten greep kan er niet goed tegen.
Haast: snel beginnen en snel bijsturen passen slecht bij gietijzer, want het opwarmen gaat geleidelijk en een lager vuur merk je pas na een tijd in de pan. Wat rvs daarin anders doet, zie je in het artikel waarin we gietijzer en rvs naast elkaar zetten.
Een val: op een harde vloer kan gietijzer breken, en dan is het met zijn lange levensduur gedaan.

Botst een van deze punten met hoe jij kookt, kies dan bij alle koekenpannen een pan van een ander materiaal.

Hoe zwaar is een gietijzeren koekenpan?

Van 0,6 tot ongeveer 2,5 kilo, afhankelijk van de maat en de soort. De maat maakt veel uit: de Blackwell Skillet weegt 0,8 kilo in ø 16 cm, 1,1 kilo in ø 20 en 2 kilo in ø 25. Ook de soort telt mee: in ø 24 cm weegt de Mandala 1 kilo en de Stark 1,67 kilo. In ø 28 cm is het verschil ongeveer een kilo: de Beka Koekenpan Mandala Gietijzer ø 28 cm weegt 1,4 kilo, de Stark ruim 2.

Voor wie op het gewicht let, is de Mandala in elk van zijn maten de lichtste gietijzeren pan hier, al slijt zijn keramische laag net als elke andere. Twee kleinere pannen tillen ook lichter: een Blackwell van ø 16 en een van ø 20 cm wegen elk hooguit ruim de helft van die van ø 25. Wie naast twee koekenpannen ook een grillpan of wok van gietijzer zoekt, kijkt bij de gietijzeren pannensets. Hoe groot je pan voor jouw huishouden moet zijn, staat in een aparte uitleg over welke maat koekenpan je nodig hebt.

De Blackwell van ø 25 cm en de Keij hebben één steel en wegen allebei 2 kilo. De Stark is in ø 28 en ø 30 cm nog zwaarder, maar heeft een tegengreep. Zo'n greep verdeelt het gewicht over twee handen, zodat je een zware pan veiliger verplaatst. Til je je pan liefst met één hand, blijf dan bij een kleinere maat.

Kun je gietijzer op inductie, in de oven en op de barbecue gebruiken?

Dat kan alle drie, maar wat er mag, verschilt per pan:

Op inductie: elke pan die je hier kunt bestellen, werkt erop. Zelf inbranden gaat het best boven gas, dus zonder gaspit kies je makkelijker een pan die al ingebrand is of een laag heeft.
In de oven: volgens hun productpagina's mogen de Blackwell-pannen, de Stark en de Keij erin, de Keij tot 260 °C. De Mandala niet: zijn houten greep kan niet tegen de hitte van een oven.
Op de barbecue: daar heet een gietijzeren koekenpan vaak skillet, en de geëmailleerde Keij Kamado mag er volgens zijn productpagina direct op. Ander gietijzer om buiten mee te koken staat bij de gietijzeren pannen voor de barbecue.

Wil je op laag vuur stoven met een deksel erop, dan is een braadpan daarvoor gemaakt: kijk bij de gietijzeren braadpannen.